Józef Jodkowski (1890-1950)

   

Archeolog, historyk sztuki, numizmatyk. Ur. 20.XII.1890 w Grodnie, syn Józefa i Zofii z Zaniewskich. Ukończył gimnazjum podominikańskie w Grodnie. W r. 1905 uczestniczyl w strajku szkolnym; redagował tajną gazetkę i ulotki. Już jako uczeń gimnazjalny gromadził zbiory numizmatyczne, stare druki i rękopisy, a krótkie przyczynki do dziejów miasta i regionu publikował na łamach "Dziennika Wileńskiego" i "Światowita". Wyższe studia odbywał najpierw w Szkole Sztuk Pięknych, następnie w Instytucie Archeologicznym w Moskwie i ukończyl je w r. 1913. Następnie pracował jako laborant w tymże Instytucie, potem w Muzeum Rumiancowskim w Moskwie. Dokonał wówczas inwentaryzacji zabytków polskich wywiezionych po rozbiorach i opublikował na ten temat 3 prace: Armaty polskie w Muzeum Artyleryjskim w Petersburgu, "Pamiątki polskie na obczyźnie" (Wilno 1908), Pieczęcie wileńskie w Muzeum Rumiancowskim w Moskwie, "Rocznik Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie (1909), Pieczęcie polskie w Muzeum Rumiancowskim (Kraków 1910). Jako konserwator rządowy na gubernię wileńską, grodzieńską i mińską, ogłosił w języku rosyjskim: Cerkvi Prisposoblennya k oboronie v Litve i Litovskoj Rusi oraz dwie krotkie rozprawki: Soobscenija o Synkovickoj cerkvi i Zamok v Mirie (Trudy Komissii po Sochranenii Drevnich Pamjatok Imper. Mosk. Archeol. Obsc., Moskva 1915). W tym czasie przyczynił się niejednokrotnie do ocalenia zabytków sztuki, jak np. ikonostasu pounickiego z XVII w. w kościele pobazyliańskim w Supraślu, zniszczonym przez hitlerowcow w czasie drugiej wojny światowej.
    W 1922 r. został mianowany konserwatorem wojewódzkim w Białymstoku, lecz wkrótce przeniósł się do Grodna, gdzie zajął się zorganizowaniem muzeum miejskiego, którym kierował do r. 1936. Ogłosił szereg prac z różnych okresów dziejów miasta, m.in. monografię: Grodno (Wilno 1923), Grodno i okolice. Jeziora Augustowskie i Suwalszczyzna. Przewodnik turystyczny (Grodno 1934). Z prac dotyczących archeologii i historii sztuki opublikował: Grodzisko Wołkowyskie (Grodno 1925), Muzeum w Grodnie. Zarys dziejów powstania i rozwoju (Grodno 1923) oraz roczne sprawozdania z działalności tegoż muzeum za lata 1923 i 1924, gdzie pomieścił szereg interesujących rozpraw (Pieczęcie miejskie grodzieńskie z XVI w., Taniec śmierci. Obraz alegoryczny z XVII w., Huta szkła w Grodnie za Zygmunta III). W "Echu Grodzieńskim" opublikowal przyczynki do dziejów powstania styczniowego. Do jego ważnych osiągnięć należy niewątpliwie odkopanie murów warownej światyni pod kościołem na Kołoży, w związku z czym ogłosił pracę pt. Świątynia warowna na Kołoży w Grodnie w świetle badań archiwalnych i archeologicznych (Grodno 1936). Odkrycie to i praca wywołały jednak poważny konflikt między Jodkowskim a archeologami, który go nakłonił do przeniesienia się w 1936 r. do Warszawy. W Warszawie pracował w Państwowych Zbiorach Sztuki na Zamku, poświęcając się całkowicie numizmatyce polskiej. Ogłosił na ten temat kilkanaście drobnych prac, przyczynków i recenzji.
    W maju 1945 r. jako kustosz zajął się odbudową niemal doszczętnie rozgrabionego przez Niemców Gabinetu Numizmatycznego Muzeum Narodowego i osiągnął doskonałe wyniki. Po przeszło czteroletniej pracy zebrał i zorganizowal zbiór monet, który przewyższał w niektórych działach zbiór przedwojenny. Jako erudyta polskiej numizmatyki interesował się specjalnie epoką średniowiecza oraz monetami polsko-litewskimi. Byl autorytetem w dziedzinie orzecznictwa nimuzmatycznego oraz znawcą literatury numizmatycznej. Kompletowal latami wykaz złotych monet polskich z dokładnym ich opisem, lecz praca ta zaginęła w czasie wojny w Warszawie. W r. 1946 zajął się wznowieniem działalności Warszawskiego Towarzystwa Numizmatycznego. Jako prezes nakreślił plan prac towarzystwa i w trudnych powojennych warunkach wydał dziewięć komunikatów Warszawskiego Towarzystwa Numizmatycznego. Ostatnią większą drukowaną pracą była rozprawa w "Przeglądzie Historycznym" (T. 37: 1948), pt. Pieczęcie ruskie z XI-XII w. znalezione w Grodnie i Drohiczynie.
    Zmarł 2 stycznia 1950 roku w Warszawie. Był żonaty z Haliną Bobrowską i miał córkę Elżbietę.
 

Stanisław Hoppe
(źródło: Polski Słownik Biograficzny. Tom XI Jarosław-Kapliński Seweryn, Ossolineum 1964-1965, s. 258-259)

 

Rodzinę Józefa Jodkowskiego prosimy o kontakt.

Napisz do mnie !kazik@jodkowski.pl
Napisz do mnie !przemek@jodkowski.pl

Ciekawostka ze zbiorów Biblioteki Kongresu USA


Piszą o nim:
Maria Magdalena Blombergowa:
- Badania archeologiczne Polaków na terytorium imperium rosyjskiego w XIX i początku XX wieku, Łódź 1993 r.
- Wojenne Losy Józefa Jodkowskiego w świetle listów do Wandalina Szukiewicza w latach 1914-1915, 1992, t. 37., z. 1-2, s. 41-55 "Archeologia Polski" tom specjalny ku czci prof. Wielowiejskiego.
- Józefa Jodkowskiego kłopoty z objęciem posady w Wilnie w swietle listów do Wandalina Szukiewicza, [w:] "Acta Universitatis Lodziensis. Folia Archeologica", 1992, t. 16. S. 37-43.
- Aleksander Śnieżko - Przeoczony jubileusz Józefa Jodkowskiego, "Archeologia" T. 2: 1948, s. 435-6 
- Wspomnienie o Józefie Jodkowskim, "Rocznik Białostocki" 1970, t. 10, s. 496.
- Imperatorskoje Moskovskoje Archeologiczeskoje Obszczestwo..., s. 142
- S. Łoza - Czy wiesz, kto to jest. Warszawa 1938. (nota biograficzna + zdjęcie) "Biuletyn Historii Sztuki" T.12: 1950 s . 333-4; "Tygodnik Powszechny" 1950 nr 3.

Prace Józefa Jodkowskiego (nie cytowane wyżej):

List J. Jodkowskiego do W. Szukiewicza z 25 maja 1914 r. Biblioteka Narodowa w Warszawie III. 2942, Mf. 41286.

Przemysław S. Jodkowski